Hofjeswandeling Haarlem

Haarlem is een echte hofjesstad. In de 17e eeuw waren er meer dan 40, nu zijn er nog 22, waaronder het oudste hofje van Nederland. Wij laten jullie deze week een leuke wandeling zien langs deze hofjes. Wij behandelen 4 hofjes, de volledige wandeling kun je downloaden via deze link.

De Hofjes zijn van de 13e tot in de 19de eeuw gebouwd. Het oudste hofje van Nederland, het hofje van Bakenes, werd in 1395 gesticht. De hofjes liggen vaak in het centrum, maar hebben toch prachtige tuinen en zijn heerlijk rustig. De hofjes zijn oorspronkelijk gesticht door de rijke burgers van Haarlem om arme ouderen op te vangen. Man en vrouw waren in de 17e eeuw erg afhankelijk van elkaar. De vrouw zorgde voor het huishouden en de man voor het inkomen. Als de vrouw overleed, kon de man naar een oudemannenhuis gaan, waar er voor hem werd gezorgd. De vrouw werd ondergebracht in een hofje. Op overheidssteun konden zij in die tijd niet rekenen. Zij kregen een wekelijkse toelage van ongeveer vijf cent, een maandelijks kannetje boter, wat vlees, turf voor de kachel, medische verzorging en een nette begrafenis wanneer de bewoonster kwam te overlijden. In de hofjes zijn vaak kleine woningen te vinden die aan een binnenhof liggen. In de 20e eeuw zijn verschillende hofjes gerenoveerd en werden twee huisjes samengevoegd tot één. De toegang tot de hofjes is vaak via een poort.

Bijna alle Haarlemse hofjes zijn maandag t/m vrijdag tussen 10.00 en 17.00 vrij toegankelijk. Maar let op: de hofjes met poort zijn op zondag gesloten en een deel is zaterdag ook gesloten! Houd bij een bezoek ook rekening met de privacy van de bewoners.

Hofje van Oorschot

Kruisstraat 4

In het centrum, tegenover de Hema, is een mooi smeedijzeren hek te zien met daarachter een statige tuin. Dit is het Hofje van Oorschot. Het werd in 1768 gesticht door Wouter van Oorschot, een rijke Amsterdamse koopman. Op de gevelsteen van het hoofdgebouw is een gedicht te lezen, waarschijnlijk geschreven door Van Oorschot zelf:

Hofje van Oorschot

Wouterus van Oorschot

Laat hier zijn liefde blyken

Den armen tot een troost

En voorbeeld aan den rijken

Overleeden den 19 maart 1768

Het hofje van Oorschot was bedoeld voor arme, oudere vrouwen van 50 jaar en ouder uit de hervormde gemeente. Personeel van Van Oorschot en hun afstammelingen kregen voorrang op woningen en twee wonen bleven gereserveerd voor Van Oorschots familieleden.

Tegenover de plaats waar dit hofje gebouwd is, woonden twee stadsbestuurders die het niet eens waren met de bouwplannen. Hierdoor duurde het na het overlijden van Van Oorschot in 1768 nog een jaar voordat de bouw van het hofje startte. Ook wilden de twee stadsbestuurders een mooi tuin en een afgesloten hek in rococostijl. Hierdoor werd de bouw heel duur en bleek de nalatenschap van Van Oorschot van 20.000 gulden niet voldoende. Het stadsbestuur besloot uiteindelijk om ook 20.000 gulden te betalen en werd er gestart met de bouw.

 

Frans Loenenhofje

Witte Herenstraat 24

Het Frans Loenenhofje werd in 1607 gesticht, uit de nalatenschap van de koopman Frans Loenen uit Amsterdam. Loenen was naast zakenman ook een fanatieke gokker, met blijkbaar veel geluk. Hij bleek immers na zijn dood in 1605 genoeg geld te hebben om een hofje te laten bouwen, een wens die hij in zijn testament had vastgelegd.

 Voor dit hofje werd aan de Witte Herenstraat een deel van het terrein van het vroegere Norbertijnenklooster gekocht, van de stad Haarlem. De Norbertijnen gingen altijd gekleed in het wit, vandaar dat dit ook wel het Witte Herenklooster werd genoemd, en de Witte Herenstraat. Het klooster was in 1581 in beslag genomen door de stad Haarlem. Dit was bedoeld als schadevergoeding voor de steun van de katholieke kerk aan de Spaanse Koning tijdens het Beleg van Haarlem. Het hofje werd gebouwd in de boomgaard van het klooster, de Sint Anthonieboomgaard uit 1414, een beroemde boomgaard in die tijd. Tijdens de bouw werd de boomgaard zoveel mogelijk met rust gelaten en omgevormd tot tuin. Nog steeds heeft het hofje een opvallende tuin met fruitbomen.

Wat ook opvalt wanneer u het Frans Loenenhofje bezoekt, is de bijzondere toegangspoort tot het hofje. Deze poort is gebouwd in 1625 in de Hollandse Renaissance stijl, door stadsbouwmeester Lieven de Key. Lieven de Key heeft ook het stadhuis en de vleeshal van Haarlem ontworpen.  Bovenin is het wapen van Frans Loenen te zien: een onthoofde leeuw.

 

Proveniershof

Grote Houtstraat 140

Het Proveniershof ligt aan de Grote Houtstraat, de drukste winkelstraat van Haarlem. Dit hof heeft een andere uitstraling dan de kleine hofjes in Haarlem. De naam dankt het hofje aan het feit dat het vroeger een proveniershuis was. Een proveniershuis was een wooncomplex waar bewoners zich voor een eenmalig bedrag inkochten en vervolgens levenslang ‘gratis’ kost en inwoning genoten. De kost bestond meestal uit de meest noodzakelijke levensbehoeften. De woningen van het Proveniershof waren dus geen vorm van liefdadigheid, maar bestemd voor de gegoede burgerij, die zich inkocht en hier vervolgens op latere leeftijd kon gaan wonen.

 

Hofje De Bakenesserkamer

Wijde Appelaarsteeg 11

Het Hofje De Bakenesserkamer of het Hofje van Bakenes is het oudste hofje van Nederland, gesticht in 1395 door Dirck van Bakenes. Deze rijke Haarlemse bestuurder legde in zijn testament vast dat er een hofje met zijn naam gebouwd moest worden. Het hofje was bedoeld voor alleenstaande, oude vrouwen die niet meer zelfstandig konden wonen. Het ligt in het centrum van Haarlem, met een monumentale ingang aan de Wijde Appelaarsteeg. Het is een prachtig oud hofje.

Een bezoek aan het Hofje De Bakenesserkamer begint bij de poort met een bijzonder raadseltje. Op de gevelsteen staat:

Ingang vant Gesticht

van Dirk van Bakenes

voor Vrouwen acht en

twee mael ses

De antwoorden 20 en 60 worden allebei goed gerekend. Twintig slaat op het aantal huisjes in het hofje en zestig is de leeftijd die de vrouwen moeten hebben om hier te komen wonen. In de 18e eeuw betaalde de bewoonsters éénmalig  100 gulden. Hiervoor mochten zij wonen in het hofje, kregen zij iedere week zes stuivers, gratis turf, medische hulp en een begrafenis bij overlijden.

Er is veel gerenoveerd aan het hofje, maar toch is het historische karakter van het hofje altijd behouden gebleven. De mooie gevelsteen is bewaard gebleven, maar ook de waterpomp in de binnentuin. Tot aan het begin van de 20e eeuw haalden bewoonsters hier hun water.

 

Hofje zonder Zorgen

Grote Houtstraat 142A

Een goede afsluiting van de wandeling is een bezoek bij het Hofje Zonder Zorgen. Dit hofje bevindt zich middenin het mooie historische centrum van Haarlem in een 15e eeuws monument, met uitzicht op de binnentuin van het Proveniershofje. Hier kun je heerlijk koffie drinken en een taartje eten of lekker lunchen.

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.